|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
ÇEŞİTLİ YÖNLERİYLE ADANA KÜLTÜRÜ
|
FOLKLOR |
Çok değişik medeniyetlerin yaşamına sahne olan Çukurova'da folklorun da zengin olması normaldir. Tarihin çok eski çağlarında yaşayan medeniyetlere ait folklor ürünlerin hangilerinin bugüne kadar yaşadığı, hangilerinin folklor verimi ile bütünleştiğini tespit etmek mümkün değildir. yöre Türk folklorünün tarihi başlangıcını da 7 yy. olarak söylemek doğru olur. Anadolu folklorunun genel karakteristiği yöre folklorünün de bazı değişikliklerle aynen görünmektedir. Tarihin her döneminde çeşitli uluslarca binlerce kültür genel çizgileriyle Türk-İslam egemenliği hakimdir. İklim, işbölümü, gelenek ve görenekler, folklorun bölge içinde diğer bölgelere göre başkalaşmasına önemli ölçüde etken olmuştur.
Çukurova'nın milli oyunu halaydır. halay davul zurna eşliğinde oynanmaktadır. Halayda baştaki oyuncuya büyük görev düşmektedir. Çünkü ; baştaki oyuncu zaman zaman ortaya çıkarak çeşitli figürler sergiler. Bu figürler davulun ritmine göre hızlanmakta veya yavaşlamaktadır.
Bu yöre oynan başlıca oyun türleri şunlardır;
Halay, Üç ayak, Lorke, Kırıkhan, Serçe, Kaba, Sarhoş, Hasan Dağı Şirvani, Ceyhan Garibi, Pekmez, Yağlı Kenar, Gel Gel, Temir Ağa, Acem, Çiftetelli, Kına, Adanalı, Sinsin, Solak, Depki Halayı, Köroğlu, Hoş Bilezik, Topal Kız, Mengi... vb. gibi.
Halay başlamadan önce halayın ortasında söylenen uzun havalar vardır. Bunlara "Ceren , Garip, Döne Gelin, Alo Paşa, Kele Dezze, Medine" örnek olarak verilebilir.
|
YÖRESEL YİYECEK ve İÇECEKLER |
Çukurova mutfağının değişmez ham maddesi bulgurdur. Bulgur, İçli Köfteden Çiğ Köfteye, Pilavdan Çorbaya kadar bir çok yemeğin yapımında temel maddedir. Hele hele eskiden sebze hiç yenmezdi. Mutfaklarda pişen yemekler bulgur, makarna, çeşitli hamur işleri, et, bakliyat ve çorbalardan ibaretti. Domates bile 19. yy. sonlarında Çukurova'ya girmiştir. Bütün Çukurova'da halkın domates salçasına hala alışamadığı, yemeklerde biber salçasını tercih ettiği bir gerçektir. Yöre yemeklerinin diğer bir özelliği ise baharatın fazlaca kullanılmasıdır. Yörede baharatsız yemek bulmak oldukça zordur.
Yörenin başlıca yemekleri; Adana Kebabı, İçli Köfte, Kısır, Yüzük Çorbası, İşkembe Dolması, Dövme Pilavı... vb. gibi.
ADANA KEBABI
Malzemesi;
½ Kg. az yağlı koyun eti,
Bir miktar kıyılmış kuyruk yağı,
1 adet orta boy soğan,
1 tatlı kaşığı kırmızı biber,
1 tatlı kaşığı biber salçası,
1 tatlı kaşığı tuz,
Yapılışı;
Bütün malzemeleri bir güzel karıştırarak 10 dk. yoğurun. Meydana gelen karışımı 10 eşit parçaya bölün. Her parçayı kalın bir şiş üzerine el yardımı ile sıvayın. Kömür ateşinde her iki tarafı da iyice pişirerek servis yapılır. Servis, ezme salatası veya diğer salatalar ve ayran yada şalgamla birlikte yapılır.
İŞKEMBE DOLMASI (ŞIRDAN)
Malzemesi;
1 adet koyun işkembesi,
2 su bardağı pirinç,
¼ kg. yağlı kıyma,
2 orta boy soğan,
1 tatlı kaşığı tuz,
Yarım çay kaşığı karabiber,
8-10 dal maydanoz.
Yapılışı;
Kıyma, pirinç, ince kıyılmış maydanoz ve soğan, karabiber ve tuz karıştırılır. İşkembeler iyice temizlenerek yıkanır ve daha sonra 10-15 cm. lik karelere bölünür. Meydana gelen her bir parçanın içerisine iki çorba kaşığı karışım konularak işkembelerin pütürlü yüzü dışına gelecek şekilde üçgen şeklinde dikilir. Üzerine 5-6 su bardağı kaynar su eklenerek hafif ateşte yumuşayıncaya kadar pişirilir. Tencereden çıkarıldıktan sonra ipleri çıkarılarak servis tabaklarına konur. Hazırlana yağılı, salçalı ve nane karışımlı sos tabaklara konulara servis yapılır.
HAŞLAMA
Malzemesi;
1 kg. meyan kökü,
10 lt. su.
Yapılışı;
Meyan kökü iyice yıkanır. 10 lt. su üzerine dökülür. 2-4 saat dinlendirdikten sonra bir bez parçası ile süzülerek soğuk olarak servis yapılır.
ŞALGAM
Malzemesi;
3 kg. siyah havuç
Biraz buğday unu,
10 lt. su,
iki adet şalgam,
150 gr. tuz.
Yapılışı;
Havuçların sapları temizlenerek dışı sıyrılarak iyice yıkanır, ortadan ikiye yarım silindir şeklinde bölünür. Şalgamlarda soyularak küp şeklinde parçalara bölünür. Şalgam ve havuçlar büyük bir kavanoza konur. Üzerine tuz ve su ilave edilir. Bir bez parçasının içine sıkıca sarılmış olan ince bulgur kavanozun içine konur ve karışım mayalanmaya bırakılır. 15-20 gün mayalandırılan karışım günü dolduktan sonra soğuk olarak servis yapılır. Yörenin en meşhur içeceğidir.
Faydaları;
İştahı açar, Sindirimi kolaylaştır, Antitoksik özelliktedir, Süt asidi, fosfor, kalsiyum içerdiğinden kemik ve dişlerini kuvvetlendirir, A1 ve B1 vitaminleri içerdiğinden stresi önler ve sinirleri yatıştırır, Mide ve karaciğere faydalıdır, İçindeki potasyum kalp ve kaslara faydalıdır.
BİCİ
Malzemesi;
1 ölçü nişasta,
6 ölçü su,
4 ölçü şeker (şurup)
Kırmızı gıda boyası,
Gül suyu.
Yapılışı;
Nişastayla su yavaş yavaş karıştırılarak pişirilir. Koyu muhallebi kıvamına gelince ateşten indirilir ve geniş bir tepsiye konularak soğumaya bırakılır. Buzdolabında bekletilir. Ayrıca şurup kaynatılır. Kaynatılan şurubun içerisine kırmızı gıda boyası ve gül suyu ilave edilir. Dolapta soğuyan bici küçük küpler halinde kesilip kaselere konur. Üzerine şurup dökülür. İstenildiği takdirde üzerine kar şekline getirilen buz ve pudra şekeri de ilave edilebilir.
|
YÖREMİZE ÖZGÜ KELİMLER |
|||||||
| Avel | Aptal | Heye | Evet | ||||
| Avarlık | Patlıcan Domates Biber Bahçesi | Ihdır | Diz Çöktür | ||||
| Avrat | Kadın | Ipırtı | Ağır ve Seyrek Yanan Işık | ||||
| Areye Gitti | Boşa Gitti | İsilik | Vücuttaki Küçük Kabarcıklar | ||||
| Afara | Arta Kalan, Toplama | İşlik | Gömlek | ||||
| Bre | Yahu | Köynek | İç Çamaşırı | ||||
| Bıldır | Geçen Yıl | Kele | Kadınların Hitap Ünlemi | ||||
| Böğü | Zehirli Örümcek | Könçek | Uzun Don | ||||
| Bayaktan | Az Önce | Kertiş | Kertenkele | ||||
| Bider | Tohum | Köstü | Köstebek | ||||
| Banadura | Domates | Manık | Kedi Yavrusu | ||||
| Bibi | Hala | Melefe | Astar, Yüz | ||||
| Camuz | Mandu | Malamat | Rezil, Kepaze | ||||
| Cıngılı | Nazlı | Mintan | Gömlek | ||||
| Cılk | Çürük | Mitil | Yatak, Yorgan Eskisi | ||||
| Cibiliyet | Geçmişi | Nahar | Sığır Sürüsü | ||||
| Cere | Kulplu Testi | Nünük | Salyangoz | ||||
| Cıncık | Cam Kırığı | Oynaş | Sevgili | ||||
| Cıncıkgülle | Misket | Omisilli | Tertemiz | ||||
| Cülük | Civciv | Ondurma | Onarma, Yama | ||||
| Çişten | Şımarık | Ökenmek | Ağız Hareketiyle Alay Etmek | ||||
| Dike | Kuşbaşı Büyüklüğünde | Pırttı | Kurtuldu | ||||
| Dulda | Sığınacak,Kuytu Yer | Pandoflu | Parlak Yemeni | ||||
| Döş | Göğüs | Pambık | Pamuk | ||||
| Enik | Köpek Yavrusu | Pendir | Peynir | ||||
| Eşgi | Ekşi | Peşkir | Yüz Havlusu | ||||
| Evraaç | Ekmek Çeviren Sopa | Pinnik | Kümes | ||||
| Esvap | Çamaşır | Sırı | Yorgan Sırımak | ||||
| Essah | Sahi | Sınıkçı | Kırık, Çıkık Tedavi Eden | ||||
| Elefetsiz | Yüzsüz,Patavatsız | Satır | Bakır Kova | ||||
| Elleham | Herhalde, Galiba | Seyirsiz | Yüzsüz, Hatırsız | ||||
| Fallik | Hafif Meşrep,Oynak Kadın | Sıtma Ağacı | Okaliptüs Ağacı | ||||
| Folluk | Gurk Yumurtası | Salım | Grip Olmak, Bulaşıcı Hastalık | ||||
| Gadası | Belası Olmak | Seklem | Tüme Yakın | ||||
| Gındırık | Aralık | Tilik | Para ve Düğme İle Oynanan Oyun | ||||
| Gülle | Bilye, Misket | Tosbağa | Kaplumbağa | ||||
| Helke | Kova | Tevir Tevir | Çeşit Çeşit | ||||
| Him | Temel, Bahçe | Tülü | Hamam Havlusu | ||||
| Hellengeç | Yengeç, Pavurya | Taka | Pencere | ||||
| Hırpo | Enayi | Urum | Rum | ||||
| He | Evet | Yazı | Tarla, Ova | ||||
|
ÇOCUKKEN OYNAYIP DOYAMADIKLARIMIZ |
||
| Saklambaç (Pıslam Pırt) | Çember Çevirme | |
| Mendil Saklama (Yağ Satarım Bal Satarım) | Kökü veya Kökçü | |
| Yakan Top | Çelik Çomak | |
| Elbende | Güvercin Taklası | |
| Çimko Minko Tereziko | Hamam Kızdı | |
| Aşık Atma | Uzun Eşek | |
| Tilik Atma | Karış Atlama | |
| Misket-Gülle (Yalak,Dikme, Karış Kuruşu) | Birdir Bir | |
| Gozoz Çekişme | Alt Üst (Sigara Kağıtlarının Kabı İle Oynanan) | |
| Gozoz Kapağı Çıkarma (Düz ve Kaygan Taş İle) | Tren Tren (İki Grup Birbirini Çekerek Zorlar) | |
| Şeker Kamışı Kesme | Beş Taş (Bin Madik, İki Madik) | |
| Çizgi (Sek Sek) | İp Atlama | |
| Uzun Atlama | Tahtalı | |
| Üç Adım Atlama (Çöp Dikme) | Tıp | |
| Holi Hop | Körebe | |